Spis treści

Andrzej Adamczyk
Skorowidz za 2024 rok Str. 5

INSTYTUCJE PRAWA PUBLICZNEGO
Jan Kluza
Rozwiązania przewidziane w ustawie z dnia 6 października 2022 r. o zmianie ustaw w celu przeciwdziałania lichwie na tle dotychczasowych regulacji prawa cywilnego i karnego Str. 13

ADMINISTRACYJNE PRAWO MATERIALNE
Agnieszka Narożniak
Ludzkie sprawy – ludzkie decyzje? O zastosowaniu sztucznej inteligencji w postępowaniach w sprawie legalizacji pobytu cudzoziemców Str. 32

PRAWO FINANSOWE
Piotr Kobylski
Kierunki zmian w modelu finansowania jednostek samorządu terytorialnego Str. 44

PRAWO PROCESOWE
Filip Piotr Pawlus
Swoisty charakter prawny decyzji o warunkach zabudowy wydanej w celu legalizacji samowoli budowlanej Str. 53

USTRÓJ ADMINISTRACJI
Bogdan Dolnicki
Jawność działania organów samorządu terytorialnego a dostęp do informacji publicznej Str. 63
Dawid Daniluk
(Nie)równorzędność podmiotów uprawnionych do prowadzenia punktów nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego Str. 84
Mirosław Karpiuk
Status samorządu terytorialnego w sferze obronności Str. 98

STRESZCZENIA

Dawid Daniluk
(Nie)równorzędność podmiotów uprawnionych do prowadzenia punktów nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego

Udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej lub świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego odbywa się w punktach. Powiat powierza połowę punktów do prowadzenia adwokatom i radcom prawnym z przeznaczeniem na udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej, a połowę – organizacji pozarządowej prowadzącej działalność pożytku publicznego z przeznaczeniem na udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej lub świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. Udział organizacji pozarządowych w systemie nieodpłatnej pomocy nie był planowany w pierwotnej wersji projektu ustawy. Autor podejmuje próbę scharakteryzowania pozycji podmiotów uprawnionych do prowadzenia punktów, formułując pytanie badawcze, czy podział punktów pomiędzy radców prawnych i adwokatów a organizacje pozarządowe znajduje racjonalne uzasadnienie w treści przepisów ustawy, czy też stanowi raczej wynik ścierania się interesów obu grup dążących do uzyskania jak największego rynku usług w systemie nieodpłatnej pomocy.

Bogdan Dolnicki

Jawność działania organów samorządu terytorialnego a dostęp do informacji publicznej

Dostęp do informacji publicznej stanowi jedną z kardynalnych zasad współczesnej demo-kracji i społeczeństwa obywatelskiego. Przepis art. 61 Konstytucji RP określa podmioty zobowiązane do udzielenia obywatelowi informacji. Podmiotami zobowiązanymi do udzielenia informacji są m.in. jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiaty i województwa samorządowe), działające poprzez swoje organy stanowiące i wykonawcze. Obowiązek udzielenia informacji (jako korelat prawa dostępu do informacji) oznacza przy tym konieczność przekazania jej w taki sposób, by była zrozumiała dla przeciętnego odbiorcy. W artykule omówiono zasadę jawności działania organów samorządu terytorialnego, ograniczenia jawności działania władz publicznych oraz kwestię dostępu do informacji publicznej.

Mirosław Karpiuk
Status samorządu terytorialnego w sferze obronności

Decentralizacja administracji publicznej wymaga, żeby część zadań publicznych wykonywały inne podmioty niż centralne, w tym samorząd terytorialny, który jest najlepiej zorientowany w potrzebach wspólnotowych. Samorząd terytorialny jako podmiot publiczno-prawny wykonuje również zadania z zakresu obronności. Stanowi on istotne wsparcie niemilitarne systemu obronności państwa. Większa część zadań związanych z neutralizacją zagrożeń o charakterze militarnym, którą samorząd terytorialny jest zobowiązany wykonywać, ma charakter prewencyjny. Chodzi o przygotowanie lokalnej i regionalnej wspólnoty na czas wojny, a przy tym odpowiednie, oddolne zabezpieczenie systemu obronnego państwa. Samorządowa polityka bezpieczeństwa musi uwzględniać potrzeby obronne państwa, w tym Sił Zbrojnych RP, dlatego też działania na poszczególnych szczeblach zarządzania w terenie muszą byś skoordynowane. Na obszarze województwa działalność organów samorządu terytorialnego w zakresie obronności koordynuje wojewoda.

Jan Kluza
Rozwiązania przewidziane w ustawie z dnia 6 października 2022 r. o zmianie ustaw w celu przeciwdziałania lichwie na tle dotychczasowych regulacji prawa cywilnego i karnego

Artykuł dotyczy problematyki związanej z przeciwdziałaniem lichwie na gruncie zarówno przepisów prawa cywilnego, jak i uregulowań karnych. W ostatnim czasie ustawodawca podjął bowiem liczne działania, które mają wzmocnić przeciwdziałanie lichwie w obszarze regulacji tak cywilnoprawnych, jak i karnych. Dotychczasowe uregulowania w tym zakresie, szczególnie na podstawie ustawy o kredycie konsumenckim, pozwalały na pobieranie bardzo wysokich kosztów kredytu, które mieściły się w ustawowych widełkach i jako takie mogły być egzekwowane. W obszarze zaś prawa karnego regulacja przestępstwa wyzysku była mocno ograniczona.

Piotr Kobylski
Kierunki zmian w modelu finansowania jednostek samorządu terytorialnego

Niniejsze opracowanie poświęcone zostało kierunkom zmian w modelu finansowania jednostek samorządu terytorialnego. Trwający już od wielu lat istotny spadek dochodów samorządowych powoduje, że trudno dziś mówić nawet o ich względnej samodzielności finansowej oraz procesie decentralizacji, tym bardziej w sytuacji, gdy to od władzy centralnej zależy skala przyznanej subwencji ogólnej i dotacji. Główna teza pracy wiąże się z oceną modelu, który de lege lata ma gwarantować wystarczającą ilość środków publicznych na działalność samorządów. W konsekwencji w pracy zostały przedstawione postulaty de lege ferenda, których wdrożenie pozwoliłoby na efektywne działania samorządów przy zachowaniu ich ustrojowych cech.

Agnieszka Narożniak
Ludzkie sprawy – ludzkie decyzje? O zastosowaniu sztucznej inteligencji w postępowaniach w sprawie legalizacji pobytu cudzoziemców

Przedmiotem rozważań w artykule są prawne aspekty użycia nowych technologii, w szczególności sztucznej inteligencji, w zarządzaniu migracją. Rozważania, z uwagi na wymogi wydawnicze, zostały zawężone do zagadnień związanych z legalizacją pobytu cudzoziemca. W pierwszej części zaprezentowano przykłady wykorzystania omawianych technologii w legalizacji pobytu przez różne państwa, ze szczególnym uwzględnieniem Kanady, by w drugiej przejść na grunt polskiego prawa o cudzoziemcach, identyfikując potencjalne możliwości i uwarunkowania w analizowanym zakresie. Autorka wychodzi z założenia, że wykorzystanie nowych technologii, w tym narzędzi sztucznej inteligencji, w zarządzaniu migracją na świecie nieuchronnie prowadzi do konieczności podjęcia refleksji w tym względzie także w Polsce oraz uznaje za zasadne rozważenie prawnych i technicznych możliwości wdrożenia narzędzi AI w postępowaniach w sprawach legalizacji pobytu cudzoziemców. Z uwagi na złożoność tych spraw oraz ze względu na to, że decyzje w nich podejmowane w bezpośredni sposób dotykają ludzkich losów, Autorka z rezerwą odnosi się do potencjalnego użycia systemów o wysokiej autonomiczności, rekomendując raczej wykorzystanie systemów-narzędzi jako jednego ze środków zapewnienia sprawności i szybkości postępowania, podkreślając jednocześnie, że wydajność administracji musi pozostawać w funkcji godności i praw jednostki.

Filip Piotr Pawlus
Swoisty charakter prawny decyzji o warunkach zabudowy wydanej w celu legalizacji samowoli budowlanej

Przepisy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nie zawierają żadnych wyraźnych regulacji prawnych odnoszących się do postępowania oraz treści decyzji o warunkach zabudowy wydawanej w celu legalizacji samowoli budowlanej. Artykuł wykazuje, że taka decyzja nie może być utożsamiana z typową decyzją o warunkach zabudowy. W tym celu artykuł prezentuje zestawienie cech decyzji o warunkach zabudowy wydanej w celu legalizacji samowoli budowlanej w zestawieniu z cechami typowej decyzji o warunkach zabudowy. Artykuł prezentuje wyniki prowadzonej w tym zakresie analizy orzecznictwa sądów administracyjnych, a także rozważania formalno-dogmatyczne. W ich wyniku zaprezentowano syntezę zagadnień związanych z decyzją o warunkach zabudowy wydaną w celu legalizacji samowoli budowlanej. Analiza doprowadziła także do identyfikacji wątpliwości wynikających ze stosowania obowiązujących przepisów. Wnioski z przedmiotowych badań mogą zostać wykorzystane przez organy stosujące prawo oraz stanowić podstawę działań ustawodawcy.