Spis treści

ANALIZA LEXOMETRYCZNA
Magdalena Malinowska-Wójcicka
Komplikacja systemu prawnego w ocenie skutków regulacji – między teorią
a praktyką legislacyjną ….. str. 7

ANALIZA INSTYTUCJONALNA
Karol Maćkowiak, Karol Wundziński
Podobieństwo spraw sądowoadministracyjnych jako szansa na zwiększenie
sprawności postępowania przed sądami administracyjnymi ….. str. 22

ADMINISTRACYJNE PRAWO MATERIALNE
Michał Grudecki
Analogia na gruncie odpowiedzialności dyscyplinarnej w szkolnictwie wyższym
w związku ze strukturą przewinienia dyscyplinarnego ….. str. 37

PRAWO KONSTYTUCYJNE
Bartosz Ostafin
Status osób świadczących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych
w kontekście konstytucyjnego prawa do wypoczynku ….. str. 48

PRAWO PROCESOWE
Rafał Stasikowski
Podstawowe zasady administracyjnej procedury konsularnej i ich rola w procesach
stosowania prawa przez konsula ….. str. 61

PRAWO FINANSOWE
Patrycja Piasecka
Tajemnica zawodowa przedstawicieli prawniczych zawodów zaufania publicznego
przy raportowaniu schematów podatkowych w świetle interpretacji ogólnej
Ministra Finansów ….. str. 75

PRAWO PODATKOWE
Michał Zaremba
Podatki pośrednie jako instrument ograniczania renty monopolowej i oligopolowej ….. str. 87

USTRÓJ ADMINISTRACJI
Wiktor Zarzeczny
„Rozproszony” nadzór nad jednostkami samorządu terytorialnego
na przykładzie ustawy o zasadach przystępowania jednostek samorządu
terytorialnego do międzynarodowych zrzeszeń społeczności lokalnych
i regionalnych ….. str. 99

GLOSY
Tomasz Woźniak
Glosa do wyroku NSA z 19.02.2025 r., II FSK 609/22, dotycząca kwalifikacji
pracy w systemie home office jako prowadzącej do powstania zakładu podatkowego
(częściowo krytyczna) ….. str. 108

Streszczenia

Magdalena Malinowska-Wójcicka

Komplikacja systemu prawnego w ocenie skutków regulacji – między teorią a praktyką legislacyjną

Artykuł analizuje zjawisko komplikacji systemu prawnego w kontekście oceny skutków regulacji (OSR), wskazując na jego znaczenie dla jakości procesu legislacyjnego w Polsce i Unii Europejskiej. Na podstawie badań prowadzonych w latach 2014–2024, z wykorzystaniem autorskiej metody ewaluacji opartej na analizie długookresowych tendencji legislacyjnych, autorka identyfikuje czynniki prowadzące zarówno do komplikacji, jak i do uproszczeń w systemie prawnym. W szczególności omówiono wpływ specustaw jako narzędzi przyspieszających procesy decyzyjne, które jednak często generują dodatkową fragmentaryzację i kazuistykę prawa. Przeprowadzona analiza obejmuje również porównanie z praktykami legislacyjnymi w innych państwach europejskich, wskazując na wspólne źródła komplikacji, takie jak nadmierna liczba nowelizacji, kolizje norm oraz wielopoziomowość porządku prawnego. Autorka dowodzi, że systematyczne uwzględnianie analizy komplikacji w ramach OSR – zarówno ex ante, jak i ex post – może znacząco podnieść jakość prawa, jego spójność oraz przejrzystość. Wnioski wskazują, że badanie komplikacji stanowi istotny element koncepcji better regulation, sprzyjający tworzeniu efektywnego i transparentnego porządku prawnego, wzmacniającego zaufanie obywateli do instytucji państwa.

Karol Maćkowiak, Karol Wundziński

Podobieństwo spraw sądowoadministracyjnych jako szansa na zwiększenie sprawności postępowania przed sądami administracyjnymi

Artykuł dotyczy zagadnienia „spraw podobnych”, rozumianych jako takie o zbliżonym stanie faktycznym i prawnym, a zatem cechujących się powtarzalnością. Autorzy dowodzą, że potencjał w kwalifikacji określonych spraw jako podobnych, z punktu widzenia celu usprawnienia postępowania sądowoadministracyjnego, nie jest obecnie wykorzystywany i to pomimo sprzyjających regulacji procesowych. Oprócz analizy bieżących uwarunkowań prawnych w artykule zaproponowano wykorzystanie regulacji takich jak postulowane ostatnio w doktrynie uchwały pilotażowe czy stosowane już w niektórych kategoriach spraw posiedzenia niejawne i orzekanie w składzie jednoosobowym, które mogłyby być z powodzeniem wykorzystywane w „sprawach podobnych”. Zastosowanie przywołanych instytucji prawnych sprzyjałoby pełniejszej realizacji dwóch konstytucyjnych zasad – prawa do sądu w związku z szybszym rozpoznawaniem skarg oraz zasady równości wobec prawa w związku z ujednoliceniem orzecznictwa sądów administracyjnych.

Michał Grudecki

Analogia na gruncie odpowiedzialności dyscyplinarnej w szkolnictwie wyższym w związku ze strukturą przewinienia dyscyplinarnego

Artykuł omawia możliwość zastosowania w drodze analogii konstrukcji znanych w prawie karnym materialnym do odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli akademickich i studentów/doktorantów. Przepisy ustawy nie zawierają odesłania do Kodeksu karnego, a jej regulacje są niespójne i niewystarczająco wspierają zasadę adekwatnej represji, będącej podstawą odpowiedzialności dyscyplinarnej w demokratycznym państwie prawnym. Autor, stosując przede wszystkim formalno-dogmatyczną metodę analizy prawa, stawia hipotezę dopuszczalności takiego podejścia. Konkluduje, że stosowanie niektórych konstrukcji z prawa karnego materialnego jest konieczne w odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli akademickich i studentów/doktorantów ze względu na funkcję tego rodzaju odpowiedzialności. Dopuszczalność takiego podejścia leży jednak nie w powszechnym przekonaniu o dopuszczalności analogii w odpowiedzialności dyscyplinarnej, lecz w istocie przepisów ustawy i samej konstrukcji przewinienia dyscyplinarnego. Na koniec przedstawiono uwagi de lege ferenda, aby ustawodawca zawarł w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce odniesienie do właściwego stosowania Kodeksu karnego.

Bartosz Ostafin

Status osób świadczących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych w kontekście konstytucyjnego prawa do wypoczynku

Współczesny rynek pracy oferuje szeroki wybór form zatrudnienia, wśród których można dostrzec znaczącą różnicę w uprawnieniach przysługujących w zatrudnieniu ze stosunku pracy względem pozostałych form świadczenia pracy charakteryzujących się brakiem dostatecznej ochrony socjalnej pracowników zatrudnionych najczęściej w drodze umowy cywilnoprawnej. Celem artykułu jest dokonanie konfrontacji obowiązującego systemu prawa zatrudnienia z treścią konstytucyjnej zasady ochrony pracy oraz prawa do wypoczynku.

Rafał Stasikowski

Podstawowe zasady administracyjnej procedury konsularnej i ich rola w procesach stosowania prawa przez konsula

Przedmiotem artykułu jest omówienie podstawowych zasad postępowania administracyjnego prowadzonego przez konsula w oparciu o ustawę – Prawo konsularne. Zasady te zostały wyodrębnione na podstawie rozproszonych regulacji przedmiotowej ustawy i pomocniczo przepisy Konstytucji. W przeciwieństwie do Kodeksu postępowania administracyjnego na gruncie Prawa konsularnego brak jest bowiem wyraźnych rozwiązań prawnych w tym zakresie. Mimo tej odmienności postępowaniem tym rządzą zbliżone zasady wyrażające te samą aksjologię, jaką wyraża Kodeks postępowania administracyjnego. Rozwiązania prawne Prawa konsularnego zbudowane zostały wokół zasady legalizmu, zasady oficjalności i prawdy materialnej czy zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie. Specyficzne dla tej procedury są zasady elastyczności i prostoty. Pierwsza z nich wyrażana jest przez stworzenie dodatkowych – rezerwowych rozwiązań prawnych, będących odstępstwem od podstawowych regulacji prawnych jakiegoś problemu na wypadek pojawienia się okoliczności mogących utrudnić przebieg postępowania. Prostota rozwiązań procesowych sprowadza się do wprowadzenia jasnych i prostych reguł prowadzenia określonych czynności procesowych, zapewniających ich skuteczność. Pozostałe zasady nie przejawiają żadnej specyfiki względem analogicznych zasad wyrażonych przez Kodeks postępowania administracyjnego.

Patrycja Piasecka

Tajemnica zawodowa przedstawicieli prawniczych zawodów zaufania publicznego przy raportowaniu schematów podatkowych w świetle interpretacji ogólnej Ministra Finansów

Zwolnienie z raportowania schematów podatkowych z uwagi na obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej stanowiło przedmiot interpretacji ogólnej Ministra Finansów w sprawie „prawnie chronionej tajemnicy zawodowej” promotora i wspomagającego na gruncie przepisów o schematach podatkowych. Dokument ten został sporządzony w związku z wydaniem dwóch wyroków TSUE: z 8.12.2022 r. (C-694/20) oraz z 29.07.2024 r. (C-623/22), które w ramach wykładni dyrektywy Rady (UE) 2018/822 dookreśliły zawody, którym przysługuje uprawnienie do zastąpienia obowiązku raportowania schematu podatkowego obowiązkiem powiadomienia innych podmiotów o konieczności takiego zaraportowania. Jej celem było ujednolicenie stosowania prawa podatkowego przez organy podatkowe do czasu zapewnienia zgodności prawa krajowego z prawem unijnym. Dokument ten zawiera wiele praktycznych informacji w kontekście obowiązku sprawozdawczego podmiotów, które obowiązuje tajemnica zawodowa. Jednak interpretacja ogólna nie stanowi aktu normatywnego, lecz jest jedynie wzorcem urzędowej wykładni prawa. Skłania to do refleksji nad poziomem ochrony tajemnicy zawodowej prawników występujących w roli promotorów lub wspomagających na gruncie aktualnego brzmienia przepisów rozdziału 11a działu III Ordynacji podatkowej. Generuje również pytanie o dopuszczalność regulacji tego rodzaju ochrony w ramach dokumentu, który nie jest aktem powszechnie obowiązującego prawa.

Michał Zaremba

Podatki pośrednie jako instrument ograniczania renty monopolowej i oligopolowej

Przyjmuje się, że za wzrost nierówności społecznych w znacznej mierze odpowiada monopolizacja i oligopolizacja wielu branż gospodarki. Główną tezą niniejszej publikacji jest stwierdzenie, że próby ograniczenia negatywnych skutków koncentracji rynków za pomocą instrumentów prawa antymonopolowego okazały się nieskuteczne. Dlatego należy sięgnąć po rozwiązania podatkowe oparte na podatkach pośrednich (w szczególności na VAT).

Wiktor Zarzeczny

„Rozproszony” nadzór nad jednostkami samorządu terytorialnego na przykładzie ustawy o zasadach przystępowania jednostek samorządu terytorialnego do międzynarodowych zrzeszeń społeczności lokalnych i regionalnych

Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie, czy inne niż wskazane w Konstytucji RP organy posiadają kompetencje do wykonywania nadzoru oraz jakie wynikają z tej okoliczności skutki dla zagwarantowanej ochrony samodzielności jednostek samorządu terytorialnego. Na przykładzie ustawy o zasadach przystępowania jednostek samorządu terytorialnego do międzynarodowych zrzeszeń społeczności lokalnych i regionalnych podjęto próbę wyjaśnienia takiego stanu rzeczy.

Tomasz Woźniak

Glosa do wyroku NSA z 19.02.2025 r., II FSK 609/22, dotycząca kwalifikacji pracy w systemie home office jako prowadzącej do powstania zakładu podatkowego (częściowo krytyczna)

Przedmiotem glosy jest problem kwalifikacji jako zakładu podatkowego biura domowego (home office) polskich pracowników duńskiej spółki ubezpieczeniowej. Rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy ocenić krytycznie w zakresie odmowy uznania wskazanych biur za placówki zagranicznego przedsiębiorcy w sytuacji niezapewnienia przez niego warunków do wykonywania poleconej pracy biurowej. Jednocześnie, co do zasady, zaaprobować należy wnioski sądu dotyczące pomocniczego charakteru czynności wykonywanych w Polsce.