Spis treści

ANALIZA LEXOMETRYCZNA

Piotr Waląg, Renata Śliwa, Dominika Górka
Redukcja ryzyka przedsiębiorcy a zmiany aktywności gospodarczej w Polsce.
Analiza lexometryczna dla lat 1990–2024 ….. str. 7

ANALIZA INSTYTUCJONALNA

Małgorzata Czuryk
Zagrożenia związane z korzystaniem z systemów sztucznej inteligencji
przez pracowników będących nauczycielami akademickimi ….. str. 30

TEORIA PRAWA

Radosław Mędrzycki
O potrzebie języka prostego aktów normatywnych – uwagi ogólne z perspektywy
administracyjnoprawnej….. str. 39

Dobrochna Minich
Prawo wobec wyzwań antropocenu. Refleksje filozoficzno-prawne …… str. 48

Natalia Ogan
Prawo wobec szaleństwa: relacje dyskursów prawnego i psychiatrycznego
w perspektywie historycznej ….. str. 60

Jakub Rzymowski
Konceptualizm prawniczy, czyli rozumowa teoria prawa jako odpowiedź
na potrzebę ogólnej teorii prawa ….. str. 69

Patrycja Sołtysiak
Sankcja jako narzędzie prawne ….. str. 77

PRAWO DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

Katarzyna Kita-Wałęka
Wpływ promesy koncesji na przedsiębiorców w świetle publicznego prawa
gospodarczego ….. str. 87

Adam Krzyżanowski
Płaca minimalna w Polsce: między polityką a realiami rynku pracy –
szansa czy zagrożenie dla gospodarki? ….. str. 96

Olgierd Kucharski
Obciążenia podmiotów zatrudniających związane z ochroną rodzicielstwa
w zależności od formy zatrudnienia ….. str. 109

Małgorzata Mędrala
Pracowniczy obowiązek dbałości o dobro zakładu pracy a procedury sygnalizacyjne ….. str. 118

Grzegorz Skowronek
Definicja reklamy hazardu w prawie polskim i albańskim w świetle europejskich
standardów wolności wypowiedzi, działalności gospodarczej oraz ochrony interesu
społecznego ….. str. 127

Karolina Tetłak
Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy do stwierdzania istnienia stosunku
pracy a kontrakty zawodników profesjonalnych w sportach drużynowych….. str. 136

Anna Wójtowicz-Dawid
Zasada efektywności w zamówieniach publicznych a wdrażanie zielonych
i społecznie odpowiedzialnych zamówień – granice powiązania z przedmiotem
zamówienia i zasadą proporcjonalności ….. str. 161

WSPÓLNOTOWOŚĆ I NARZĘDZIA JEJ REALIZACJI

Anna Feja-Paszkiewicz
Podpisy mieszkańców pod wnioskiem o przeprowadzenie referendum lokalnego ….. str. 170

Anna Kanarek-Równicka
Budownictwo społeczne jako przykład instytucji państwa dobrobytu ….. str. 180

Jarosław Czerw, Anna Dębowska
Modele nadzoru nad działalnością jednostek pomocniczych w miastach
wojewódzkich – wnioski de lege lata i postulaty de lege ferenda ….. str. 189

Mirosław Karpiuk
Służba w obronie cywilnej jako realizacja obowiązku obrony Rzeczypospolitej
Polskiej …… str. 198

Sebastian Konrad Matyjek
Powiat jako conditio sine qua non zasadniczego podziału terytorialnego RP?
Likwidować, reformować czy zachować status quo? ….. str. 207

Michał Mółka
Crowdfunding donacyjny i zbiórki publiczne jako prawne instrumenty przejmowania
realizacji zadań państwa w zakresie ochrony zdrowia przez obywateli – pomiędzy
zasadą subsydiarności a ideą państwa dobrobytu ….. str. 217

Beata Nuzzo
Zadania jednostek samorządu terytorialnego w organizacji systemu nieodpłatnej
pomocy prawnej i poradnictwa obywatelskiego – model polski i włoski.
Wybrane zagadnienia …… str. .229

Streszczenia

Piotr Waląg, Renata Śliwa, Dominika Górka

Redukcja ryzyka przedsiębiorcy a zmiany aktywności gospodarczej w Polsce. Analiza lexometryczna dla lat 1990–2024

Celem artykułu jest ocena, czy wyniki analizy lexometrycznej ustaw dotyczących redukcji ryzyka przedsiębiorcy są zgodne ze zmianami aktywności gospodarczej obserwowanymi w sektorach gospodarki Polski. Badanie obejmuje ustawy uchwalone w latach 1990–2024, którym przypisano wartości ewaluacyjne od −3 do +3, określające kierunek i siłę oddziaływania regulacji na przewidywalność działalności gospodarczej. Wyniki analizy zestawiono ze zmianami indeksu wolumenu produkcji globalnej według sekcji PKD 2007 w latach 1995–2024, wykorzystując dane GUS i Eurostat. Analiza wskazuje na współwystępowanie zmian wyników lexometrycznych ze zmianami aktywności gospodarczej w wybranych sektorach, zwłaszcza w przemyśle, budownictwie, usługach finansowych oraz hotelarstwie i gastronomii. Uzyskane wyniki sugerują, że lexometryczna analiza procesu legislacyjnego może być użytecznym narzędziem identyfikacji instytucjonalnych uwarunkowań zmian aktywności gospodarczej, szczególnie w ujęciu sektorowym.

Małgorzata Czuryk

Zagrożenia związane z korzystaniem z systemów sztucznej inteligencji przez pracowników będących nauczycielami akademickimi

Sztuczna inteligencja to szybko rozwijająca się technologia, która znajduje zastosowanie w wielu obszarach życia człowieka, prowadząc do kolejnej, po cyfrowej, rewolucji technologicznej. Do korzystania z systemów AI jako narzędzia wspierającego pracę badawczą zachęca „Polityka dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce”, przyjęta uchwałą Rady Ministrów w 2020 r. Systemy sztucznej inteligencji pojawiły się również w polskich uczelniach. Artykuł wskazuje ryzyka i konsekwencje związane z nienależytym korzystaniem z tych narzędzi dla pracowników prowadzących działalność naukową.

Radosław Mędrzycki

O potrzebie języka prostego aktów normatywnych – uwagi ogólne z perspektywy administracyjnoprawnej

Artykuł analizuje argumenty „za” uproszczeniem i „przeciw” uproszczeniu tekstów aktów normatywnych o charakterze administracyjnym zgodnie z zasadami stylu „plain language”. Dodatkowo w artykule podjęto próbę zidentyfikowania barier utrudniających takie uproszczenie. Tekst ukazuje fundamentalną potrzebę takiego uproszczenia, jednak przedstawiono również argumenty dotyczące przejrzystości tekstów prawnych, które mogą stać w sprzeczności z tym uproszczeniem. Autor wskazuje na możliwość wypróbowania stylu „plain language” w lokalnych aktach prawnych jako swego rodzaju środowisku testowym.

Dobrochna Minich

Prawo wobec wyzwań antropocenu. Refleksje filozoficzno-prawne

Przedmiotem artykułu jest problem wyzwań, jakie przed prawem i jego podłożem filozoficznym stawia środowisko naturalne i jego degradacja przez człowieka. Prawnicy w swojej działalności ignorowali wszelkie zjawiska klimatyczne, które doprowadziły do kryzysu cywilizacji zachodniej. Dopiero pod koniec XX w., wraz z przejściem do epoki antropocenu, zaczęli dostrzegać, że to ludzkość jest głównym motorem tych zmian środowiskowych, które naruszają równowagę naszej planety (narażając nota bene tym samym życie ludzi). Współcześnie natury już nie można traktować jako zagrożenia dla człowieka. Poprzez swoją działalność to człowiek stał się zagrożeniem dla natury. Remedium może stanowić przyjęcie nieegoistycznej postawy antyantropocentrycznej i uwzględnienie jej w procesie stanowienia i stosowania prawa. Należy wyjść poza ochronę tylko człowieka i rozszerzyć zainteresowanie oraz prawodawstwo na potrzeby świata natury.

Natalia Ogan

Prawo wobec szaleństwa: relacje dyskursów prawnego i psychiatrycznego w perspektywie historycznej

Niniejszy artykuł ma na celu analizę historycznych relacji między dyskursem prawnym a psychiatrycznym w procesie definiowania „szaleństwa”, odpowiedzialności oraz mechanizmów kontroli społecznej stosowanych wobec osób uznawanych za niepoczytalne lub prawnie obłąkane. Badanie dąży do wykazania, że kategoria szaleństwa nigdy nie stanowiła pojęcia czysto medycznego czy prawnego, lecz kształtowała się w toku złożonych historycznych interakcji między praktykami instytucjonalnymi, systemami wiedzy i strukturami władzy. Główna teza artykułu głosi, że prawo i psychiatria nie funkcjonowały jako odrębne i autonomiczne dziedziny; przeciwnie – wzajemnie na siebie wpływały i przekształcały sposoby rozumienia normalności, patologii, odpowiedzialności oraz porządku społecznego. Przyjmując perspektywę historyczną, artykuł analizuje ewoluującą relację między regulacjami prawnymi a wiedzą psychiatryczną, podkreślając ich rolę w konstruowaniu kategorii dewiacji oraz definiowaniu statusu społecznego osób postrzeganych jako nieracjonalne lub psychicznie chore.

Jakub Rzymowski

Konceptualizm prawniczy, czyli rozumowa teoria prawa jako odpowiedź na potrzebę ogólnej teorii prawa

Artykuł dotyczy konceptualizmu prawniczego, czyli rozumowej teorii prawa jako ogólnej teorii prawa. Przedmiotowa teoria może zastąpić inne teorie, które wyjaśniają istnienie i obowiązywanie prawa, może też je zastąpić. Istotą konceptualizmu jest, że uprawnienia są to zjawiska rozumowe, które przejawiają się w toku tworzenia i stosowania prawa.

Patrycja Sołtysiak

Sankcja jako narzędzie prawne

Sankcja jako bodziec procesu decyzyjnego człowieka jest źródłem motywatorów o charakterze zarówno dolegliwości, jak i korzyści; to rodzaj presji. Definiowanie sankcji, ich klasyfikacje, katalog cech – przyczyniają się do wyznaczenia standardów ochrony praw jednostki jako narzędzi o uniwersalnych wartościach prawnych i nie tylko.

Katarzyna Kita-Wałęka

Wpływ promesy koncesji na przedsiębiorców w świetle publicznego prawa gospodarczego

Artykuł analizuje instytucję promesy koncesji w polskim prawie publicznym gospodarczym oraz jej znaczenie dla przedsiębiorców. Promesa koncesji jest decyzją administracyjną, w której organ zobowiązuje się do wydania koncesji w przyszłości, jeśli przedsiębiorca spełni określone warunki, co zapewnia pewność prawa i minimalizuje ryzyko ekonomiczne związane z inwestycjami w sektorach reglamentowanych. Historycznie instytucja ta była uregulowana w ustawach ogólnych dotyczących działalności gospodarczej, jednak obecnie obowiązująca ustawa – Prawo przedsiębiorców nie przewiduje ogólnej regulacji promesy, która może być wydawana wyłącznie w oparciu o jej wprowadzenie w omówionych w artykule kilku ustawach szczególnych. Promesa koncesji pełni funkcję ochronną i gwarancyjną dla przedsiębiorców – umożliwia przygotowanie inwestycji, a także pozwala organom ocenić zgodność planowanej działalności z interesem publicznym i wskazać niezbędne warunki, jakie przedsiębiorca musi spełnić, by była udzielona koncesja na wykonywanie działalności gospodarczej objętej reglamentacją. Autorka wskazuje, że brak powszechnej regulacji promesy w ustawie – Prawo przedsiębiorców jest niekorzystny dla przedsiębiorców, i proponuje jej przywrócenie, co zwiększyłoby pewność prawa, zaufania obywateli do państwa i racjonalność procesu inwestycyjnego przy jednoczesnym zachowaniu ochrony interesu publicznego.

Adam Krzyżanowski

Płaca minimalna w Polsce: między polityką a realiami rynku pracy – szansa czy zagrożenie dla gospodarki?

Celem artykułu jest analiza roli płacy minimalnej w Polsce w kontekście napięcia między celami polityki społeczno-gospodarczej a realiami rynku pracy. W opracowaniu przedstawiono ewolucję regulacji dotyczących minimalnego wynagrodzenia w Polsce oraz porównano je z rozwiązaniami funkcjonującymi w wybranych państwach Unii Europejskiej. Podjęto próbę oceny wpływu rosnącej płacy minimalnej na kluczowe obszary gospodarki, takie jak rynek pracy, konkurencyjność przedsiębiorstw, poziom konsumpcji oraz stabilność finansów publicznych. Z jednej strony wskazano potencjalne korzyści związane ze wzrostem płacy minimalnej, w tym ograniczenie ubóstwa pracujących, wzrost popytu wewnętrznego i redukcję nierówności społecznych. Z drugiej strony zwrócono uwagę na zagrożenia, w tym ryzyko wzrostu kosztów pracy, presję inflacyjną oraz możliwe negatywne skutki dla sektora małych i średnich przedsiębiorstw.

Olgierd Kucharski

Obciążenia podmiotów zatrudniających związane z ochroną rodzicielstwa w zależności od formy zatrudnienia

W artykule zajęto się analizą obciążeń ponoszonych przez pracodawców zatrudniających kobiety w ciąży i rodziców dzieci w porównaniu do zatrudnienia w innych formach prawnych. Przedstawione wyniki wyjaśniają, dlaczego pracodawcy niezbyt chętnie zatrudniają kobiety w wieku prokreacyjnym i rodziców dzieci oraz dlaczego tak popularne są inne niż stosunek pracy formy zatrudniania. Jest to związane z dużymi obciążeniami organizacyjnymi i prawnymi oraz finansowymi w przypadku zatrudnienia opisanych grup pracowniczych w formie stosunku pracy, które nie są ponoszone w przypadku zawarcia np. umowy cywilnoprawnej.

Małgorzata Mędrala

Pracowniczy obowiązek dbałości o dobro zakładu pracy a procedury sygnalizacyjne

Celem artykułu jest analiza aktualnych regulacji w polskim prawie pracy w zakresie pracowniczego obowiązku sygnalizowania nieprawidłowości w miejscu pracy w ramach wewnątrzzakładowych postępowań wyjaśniających. W tekście poruszona została kwestia realizacji interesu indywidualnego oraz zbiorowego w takich postępowaniach przy założeniu, że zakład pracy stanowi dobro wspólne. Z tej perspektywy dokonywana jest analiza obowiązku sygnalizowania przez pracownika nieprawidłowości w miejscu pracy oraz jego udziału w postępowaniach dowodowych w ramach wewnątrzzakładowych postępowaniach wyjaśniających. Rozważana jest także kwestia dopuszczalnego systemu zachęt w tym zakresie.

Grzegorz Skowronek

Definicja reklamy hazardu w prawie polskim i albańskim w świetle europejskich standardów wolności wypowiedzi, działalności gospodarczej oraz ochrony interesu społecznego

Przedmiotem opracowania jest analiza definicji reklamy hazardu w prawie polskim i albańskim na tle europejskich standardów wolności wypowiedzi, działalności gospodarczej oraz ochrony interesu publicznego. Badania zostały przeprowadzona z perspektywy zgodności obu regulacji z europejskim rozumieniem reklamy, przy uwzględnieniu społecznych celów regulacji rynku hazardowego. Postawiono hipotezę, że polska definicja reklamy hazardu została ukształtowana szerzej niż wynika to ze standardów międzynarodowych, gdyż nie podkreśla elementu perswazyjnego. Potwierdzając tę hipotezę, wykazano, że regulacja albańska pozostaje bliższa funkcjonalnemu rozumieniu reklamy i w większym stopniu uwzględnia cel oraz oddziaływanie komunikatu.

Karolina Tetłak

Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy do stwierdzania istnienia stosunku pracy a kontrakty zawodników profesjonalnych w sportach drużynowych

Ustawa z 11.03.2026 r. wyposaża okręgowych inspektorów pracy w kompetencję do stwierdzania istnienia stosunku pracy w drodze decyzji administracyjnej. Artykuł analizuje znaczenie tej reformy dla profesjonalnego sportu drużynowego, w którym dominującą formą współpracy pozostają kontrakty cywilnoprawne. Autorka stawia tezę, że nowe kompetencje PIP, choć formalnie neutralne sektorowo, mogą w istotny sposób oddziaływać na ten sektor ze względu na kumulację cech stosunku pracy występujących w wielu kontraktach sportowych, nie przesądzając jednak ich automatycznej kwalifikacji jako stosunków pracy. Analiza obejmuje nowe regulacje ustawy o PIP, orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz kończy się sformułowaniem postulatów de lege ferenda.

Anna Wójtowicz-Dawid

Zasada efektywności w zamówieniach publicznych a wdrażanie zielonych i społecznie odpowiedzialnych zamówień – granice powiązania z przedmiotem zamówienia i zasadą proporcjonalności

Artykuł podejmuje problem relacji między zasadą efektywności w zamówieniach publicznych a możliwością wdrażania GPP oraz SRPP, z uwzględnieniem wymogu powiązania z przedmiotem zamówienia i zasady proporcjonalności. Postawiono tezę, że wymóg powiązania z przedmiotem zamówienia pełni funkcję porządkującą i ochronną, nie stanowi bariery dla stosowania GPP oraz SRPP. Rzeczywistym źródłem trudności jest zasada proporcjonalności oraz sposób projektowania wymagań przez zamawiających, w tym brak umiejętności wykazania związku między celem strategicznym a cechami konkretnego świadczenia.

Anna Feja-Paszkiewicz

Podpisy mieszkańców pod wnioskiem o przeprowadzenie referendum lokalnego

Przeprowadzenie referendum lokalnego z inicjatywy mieszkańców wymaga zgromadzenia przez inicjatorów referendum na kartach poparcia wymaganej liczby prawidłowo złożonych podpisów mieszkańców danej jednostki samorządu terytorialnego popierających inicjatywę referendalną. Ustawodawca szczegółowo określił dane, które musi złożyć na karcie poparcia mieszkaniec. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym na przestrzeni lat wykształciły się dwa przeciwne sposoby wykładni przepisu precyzującego wymagane dane, tj. liberalny i restrykcyjny. W artykule omówiono istotę każdego z nich, a także przedstawiono najważniejsze argumenty, na podstawie których je wypracowano. I choć Naczelny Sąd Administracyjny w 2017 r. zakończył – jak może się wydawać – powstały tu spór, to nie sposób uznać, że dominujący dziś restrykcyjny sposób wykładni w pełni realizuje założenie ustrojodawcy, zgodnie z którym konstytucyjne prawo do udziału w referendum lokalnym obejmuje również prawo do poparcia wniosku o przeprowadzenie referendum lokalnego, a zadaniem ustawodawcy jest takie uregulowanie tej instytucji, by w pełni respektować zasadę podmiotowości członków wspólnoty samorządowej uprawnionych do udziału w referendum.

Anna Kanarek-Równicka

Budownictwo społeczne jako przykład instytucji państwa dobrobytu

W artykule zaprezentowano problem badawczy koncentrujący się wokół zasad dzialalności spółki z ograniczoną odpowiedzialnością realizującej program Społecznej Inicjatywy Mieszkaniowej (SIM). Podmiot prawa handlowego, którego wspólnikami są Krajowy Zasób Nieruchomości, jako reprezentant Skarbu Państwa, oraz gminy, został powołany do wybudowania budynków mieszkalnych dla społeczności lokalnej niemającej zdolności kredytowej, lecz mającej zdolność czynszową. Finansowanie przedsięwzięcia prowadzonego przez spółkę SIM może się odbywać przy aktywnym zaangażowaniu wspólników (gmin) spółki w proces pozyskiwania środków pieniężnych oraz partycypacji przyszłych najemców. Obecność budownictwa społecznego pokazuje, że państwo realizuje funkcje opiekuńcze, gdyż potrafi stworzyć mechanizmy zapewniające konstytucyjne prawo do mieszkania dla swoich obywateli przy równoczesnym zachowaniu wolnorynkowej działalności deweloperskiej. Wdrożone w formie celowego podmiotu prywatnego zasady działalności spółki SIM stanowią rozwiązanie pomostowe pomiędzy kupnem mieszkania, które dla jednostki może pozostawać poza zasięgiem, a mieszkaniem komunalnym.

Jarosław Czerw, Anna Dębowska

Modele nadzoru nad działalnością jednostek pomocniczych w miastach wojewódzkich – wnioski de lege lata i postulaty de lege ferenda

W polskim samorządzie terytorialnym tylko gmina może tworzyć jednostki pomocnicze. Jednostkami pomocniczymi gminy mogą być: sołectwa oraz dzielnice, osiedla i inne. Wśród jednostek pomocniczych w Polsce na szczególną uwagę zasługują jednostki pomocnicze w największych miastach, ze względu na posiadane przez nie potencjalnie znaczne możliwości wsparcia dużych miast w wykonywaniu części ich zadań. Dlatego też w ramach przeprowadzonych badań analizą objęte zostały jednostki pomocnicze w 16 miastach wojewódzkich. W ramach badań autorzy przeprowadzili w marcu i kwietniu 2025 r. badania ankietowe, którymi objęli wskazane wyżej miasta. Celem artykułu jest przedstawienie wyników badań modeli nadzoru nad jednostkami pomocniczymi w miastach wojewódzkich. Niniejszy artykuł jest kolejnym w ramach cyklu podsumowującego badania dotyczącego działalności jednostek pomocniczych w 16 miastach wojewódzkich.

Mirosław Karpiuk

Służba w obronie cywilnej jako realizacja obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

Bezpieczeństwo jest jedną z podstawowych potrzeb, którą państwo zobowiązane jest zabezpieczyć. W świecie, w którym zagrożenia mają charakter powszechny, występują z różną intensywnością i są bardzo dynamiczne, obrona cywilna musi stanowić ważne miejsce w polityce publicznej i tym samym być obecna zarówno na szczeblu samorządu terytorialnego, jak i w działaniach administracji rządowej. Zagrożenia o charakterze i niemilitarnym, i militarnym wymuszają na administracji publicznej podejmowanie skoordynowanych działań umożliwiających przetrwanie w przypadku ich wystąpienia. Istotne znaczenie będzie miała tu ochrona ludności przed skutkami takich zagrożeń, w tym kwestia przetrwania, nawet w skrajnych warunkach.

W artykule omawiane są zagadnienia dotyczące służby w obronie cywilnej, która stanowi formę spełnienia obowiązku obrony państwa. W celu przeprowadzenia analizy tych zagadnień zastosowano metodę dogmatyczno-prawną oraz historyczno-prawną.

Sebastian Konrad Matyjek

Powiat jako conditio sine qua non zasadniczego podziału terytorialnego RP? Likwidować, reformować czy zachować status quo?

Samorząd terytorialny to obecnie aksjomat państwa demokratycznego, tym samym restytucję samorządowej gminy w Polsce należy uznać za doniosłe wydarzenie. Niestety nie można tego powiedzieć o reformie z 1998 r. powołującej samorządowe powiaty. Zasadność normatywnego istnienia tzw. pośredniej jednostki samorządu terytorialnego jest tematem wywołującym skrajne emocje. Problemu tego wydają się nie dostrzegać kolejni ustawodawcy – pomimo niekorzystnej strukturalnej i fiskalnej oceny bytu powiatów. Brakuje politycznej woli mającej na celu sanację tej obstrukcji, gdyż to właśnie powiaty są miejscem intratnych posad dla lokalnych i nie tylko lokalnych polityków. Powiaty są jednymi z ostatnich tak licznych i tak silnie ugruntowanych prawnie bastionów politycznych. Utrzymanie powiatów w niezmienionej formule z zachowaniem tzw. status quo nie wytrzymuje racjonalnej i konstruktywnej krytyki. Celem rozważań artykułu jest stawienie czoła trudnym pytaniom o przyszłość powiatów. Mając na uwadze tak zdefiniowany problem badawczy, autor wskazał kierunki, w których powinien podążać proces naprawczy reformujący samorządowe powiaty. Należy tymczasowo zarzucić koncepcję likwidacji powiatów, gdyż tak daleka dezorganizacja administracyjna kraju nadwątliłaby jego bezpieczeństwo. Autor, konstruując postulaty sanacyjne, wziął pod uwagę opinię sceptyków i entuzjastów reformy samorządowej z 1998 r., bazował także na własnych doświadczeniach zawodowych w samorządzie powiatowym. 

Michał Mółka

Crowdfunding donacyjny i zbiórki publiczne jako prawne instrumenty przejmowania realizacji zadań państwa w zakresie ochrony zdrowia przez obywateli – pomiędzy zasadą subsydiarności a ideą państwa dobrobytu

Zbiórki publiczne i crowdfunding donacyjny to jedne z najistotniejszych i najefektywniejszych form wspierania działalności filantropijnej w Polsce. Analiza celów organizacji zbiórek publicznych i zbiórek na platformach crowdfundingowych pozwala stwierdzić, że zbiórki na zadania związane z ochroną zdrowia (np.: pokrycie kosztów operacji, leków czy też innych świadczeń medycznych) są dominujące. Jednym z najistotniejszych praw obywatelskich jest konstytucyjne prawo do ochrony zdrowia i dostępu do świadczeń z zakresu opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, lecz często zdarza się, że dany lek czy zabieg operacyjny nie jest finansowany ze środków publicznych, co wymusza inicjatywę obywatelską w celu udzielenia pomocy, czyli de facto przejmowanie realizacji zadań własnych państwa w zakresie ochrony zdrowia przez obywateli. Celem artykułu jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób powyższe działania mogą stanowić przejaw realizacji zasady subsydiarności oraz czy na obecnym etapie rozwoju społeczno-gospodarczego Polski zadania te powinny być przejęte w całości przez państwo. Powyższe rozważania pozwolą na wyprowadzenie wniosków ogólnych.

Beata Nuzzo

Zadania jednostek samorządu terytorialnego w organizacji systemu nieodpłatnej pomocy prawnej i poradnictwa obywatelskiego – model polski i włoski. Wybrane zagadnienia

Artykuł poświęcony jest analizie zadań jednostek samorządu terytorialnego w organizacji systemów nieodpłatnej pomocy prawnej i poradnictwa obywatelskiego w Polsce i we Włoszech. Celem opracowania jest porównanie dwóch odmiennych modeli instytucjonalnych: polskiego, opartego na jednolitym systemie ustawowym realizowanym przez powiaty jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej, oraz włoskiego, charakteryzującego się decentralizacją funkcjonalną i znaczną rolą gmin oraz samorządów zawodowych. W artykule zastosowano metodę dogmatyczno-prawną oraz porównawczą metodę funkcjonalną. Analiza prowadzi do wniosku, że choć polski model zapewnia wysoki stopień standaryzacji i formalnej równości dostępu do pomocy prawnej, to jednocześnie ogranicza autonomię jednostek samorządu terytorialnego. Z kolei rozwiązania włoskie mimo mniejszej jednolitości systemowej umożliwiają lepsze dostosowanie form pomocy do lokalnych potrzeb. W konkluzji sformułowano postulaty de lege ferenda zmierzające do wzmocnienia roli samorządu terytorialnego w polskim systemie nieodpłatnej pomocy prawnej.